Evliya Çelebi Kimdir Biyografisi

evliya çelebi kimdir
Ünlüler

Türk Gezgin Evliya Çelebi Kimdir Biyografi

17.yüzyıl ‘ın ünlü simalarındandır, ömrünün 40 yıla yakın bir kısmını Osmanlı topraklarını gezerek geçirmiş ve gördüklerini dünyaca ünlü Seyahatname isimli eserinde toplamıştır.

Evliya Çelebi 25 Mart 1611 yılında Osmanlının başkenti İstanbul’un Unkapanı semtinde dünyaya geldi. Babası Derviş Mehmet Zilli hem dini açıdan yüksek bir insan hem de sarayın kuyumcubaşı’sı idi. Derviş Mehmet Efendi görevi nedeni ile birçok kez seferlere katılmıştır. Çelebi ailesi İstanbul’da yaşamasına rağmen aslen Kütahya’lıdırlar.

Evliya Çelebi çok iyi bir eğitim hayatı yaşamıştır. Mahalle mektebinden sonra Şeyhülislam Hamit Efendi Medresesi‘ne devam etmiştir. Medresede 7 yıl öğrenim gördükten sonra, dönemin en iyi okulu olan saray mektebine yani Endurun‘a devam etmiştir. Evliya Çelebi tüm bu ilmi öğreniminin yanı sıra Kur’an, Arapça, Güzel yazı, Musiki ve Yabancı dil dersleri de almıştır. Kur’an-ı Kerimi ezberleyerek hafız mertebesine ulaşmıştır.

evliya çelebi kimdir
evliya çelebi kimdir

Öğrenimin tamamladıktan sonra dayısı Melek Ahmet Paşa’nı vasıtası ile sarayda görevlendirilmiştir.  Sarayda yaptığı işler ve başarıları nedeni ile başta padişah ve devletin ileri gelenleri tarafından çokça beğeniliyordu. Ancak Evliya Çelebi Seyahatname adlı eserinin giriş bölümünde de anlattığı gibi , gece bir rüya görür. Rüyasında Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa’dan “şefaat ya Resulallah” diyerek şefaat isteyeceği yerde şaşırarak ” seyahat ya Resulallah “ diyerek seyahat istemiştir. Bunun üzerine efendimizin de Evliya Çelebi’ye eskiden beri gönlünde yatan uzak diyarları gezme ve görme için seyahat izni verdiğini belirtmiştir.

Gördüğü rüya üzerine Evliya Çelebi 1635 ‘de istanbul ve çevrisini dolaşarak ilk gezilerine başlar. Sonrasında Bursa, İzmit ve Trabzon’u gezdi. 1645′te Kırıma gitti ve bundan sonraki birkaç seyahatinde, devlet büyüklerine mektup getirip götürmek üzere ulak olarak görevlendirildi. 1646′da Erzurum, Gümüşhane, Tortum’u gezdi. Görevi nedeni ile Azerbeycan ve Gürcistan’ın bazı bölgelerini gezme fırsatı buldu.

 

Evliya Çelebi’nin gezdiği yerler arasında yukarıdakilerin dışında Şam, Rumeli, Avusturya, Arnavutluk, Teselya,Kandiye, Gümülcine, Selanik ve Mısırda yer almaktadır. Son olarak Mısır gezisine giden Evliya Çelebi’nin gezi dönüşü İstanbul yakınlarında 1682 yılında vefat ettiği bilinmektedir.

Evliya Çelebi ve Seyahatname

Ünlü Türk seyyahı Evliya Çelebi gezdiği yerleri, gördüğü manzara ve insanları seyahatname adlı eserinde toplamıştır. Evliya Çelebi gezilerinde sadece gördüğü mekanları değil, çevre yapısını, bölgenin siyasi yapını, insanların veya iklimlerin kendine has özellikleri vb… daha birçok ayrıntıyı ele almıştır. Kısacası Evliya Çelebi seyahatnamesinde insana dair ne varsa kaleme almıştır.

 

Evliya Çelebi seyahatnamesini neşrederken yazım biçimi olarak düz yazıyı kullanmıştır. Ancak divan edebiyatında özel bir yeri olan düz yazı halk diline olan uzaklığından olsa gerek Evliya Çelebi  yazım biçimi olarak düz yazıyı seçse bile daha sade, halk ağzına yakın, konuşma diline benzer bir anlatım biçimi seçmiştir. Bu dil akıcı, sürükleyici ve zaman zaman alaya alıcı bir hal alır. Evliya Çelebi gezdiklerini, gördüklerini anlatırken, izlenimlerini aktarmı, onlara yorumlar katmış ve düz gezi yazısına farklı bir biçim kazandırmıştır. Ayrıca tüm yazılarında zamandan bağımsız biçimde gözlemlerine yer vererek, akıcı ve ilgi çekici bir anlatım tekniği yakalamıştır.

Evliya Çelebi gördüklerini zaman kavramından soyutlandırarak aynı anda olmuş olayları sanki yanı başındaymış gibi anlatır. Böylece zaman kavramında genelleme yaparak olaya farklı bir renk katar. Seyahatnamede dönemin ve yöresel bölgelerin, türkülerine, masallarına, düğünlerine, inanç unsurlarına, halk oyunlarına, mânilerine, sanat ve zanaat eserlerine, toplumsal davranışlarına geniş biçimde yer verilir.

Evliya Çelebi insanlarla alakalı bilgiler yanında dönemin mimari yapısını ifade eden bilgiler de vermektedir. Gördüğü , han , hamam, çeşme , imaret , mescit, cami , kilise , manastır , çeşme , saray , konak , kule , sur vb.. yapılardan seyahatnamede sıklıkla söz etmektedir. Bu yapıların yaptıran kişilerini, mimarlarını, onaranlarını, çalıştıran veya kullananlarından bahseder. Yapıların çevrelerine kattıklarından da sıklıkla bahsedildiği görülür.

Evliya Çelebi görsel izlenimlerinin yanı sıra bölgenin dil özelliklerinden de alıntılar yapar. Kullanılan kelimeler ve anlamlarını seyahatnamesine aktarır, örnekler verir. Bu ünlü Türk seyyahının ortaya koyduğu seyahatname adlı eseri bir anlamda Evliya Çelebinin hayat hikayesini de ortaya koyar. Bunun sonucu olarak da haklı bir üne kavuşur.



Bir önceki yazımız olan Nagihan Karadere kimdir aslen nerelidir? başlıklı makalemizde nagihan bilgi ve nagihan nerelidir hakkında bilgiler verilmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir